Vijf stamhouders zakken de Rijn af

Inschrijving in Zaltbommel

Vanaf 1793 groeit de Groothoff-clan in Zaltbommel snel. Vijf Duisburgers, de gebroeders Groothoff, kloppen in die jaren aan bij hun oom en tante De Bie-Groothoff. Zij worden stamhouders van een groot nageslacht. Waarom zij allen de Rijn afzakken is niet bekend. Ontvluchten de mannen de dienstplicht? Of zoeken ze een veilig heenkomen nu de Fransen oostwaarts optrekken? Zijn ze uitgenodigd door oom Wim de Bie, die een opvolger voor zijn bedrijf nodig heeft? Zijn zij economische vluchtelingen? Misschien kom ik daar nog eens achter.

Vader Arnoldus
Wat weet ik van hun vader Arnoldus?
Arnoldus is geboren in 1739 en op 3 juni in de Salvatorkerk in Duisburg gedoopt. Hij doet traditioneel op zijn 18e jaar belijdenis op Osterdienstag 28 maart 1758.
In het kerkboek staat “… hierauf haben folgende Personen ihre Glaubensbekenntnis abgeleget und sind, nachdem sie die ihnen vorgelegte Pflichten mit Mund und Hand angelobet, zu Gliedern der Gemeinen auf  und angenommen worden.”.

Arnoldus trouwt in 1766 met Catharina Gerdrutha Everts. Achtereenvolgens komen Gerhard (1766), Wilhelm (1770), Heinrich (1773), Johann (1776) en Mattheis (1779) ter wereld.

Arnoldus is 43 jaar als hij in 1782 uit Zaltbommel zijn deel van de erfenis van zijn tante in Zaltbommel ontvangt (zie het hoofdstuk over het testament uit 1780).
Er breken echter droevige tijden aan. In 1783 overlijdt Gerhard, 16 jaar oud; vlak voor Kerstmis in dat zelfde jaar wordt een meisje geboren, maar zij leeft slechts enkele dagen, en ook moeder Catharina overlijdt kort na de bevalling.
De vier achtergebleven jongens zijn dan 13, 10, 7 en 4 jaar oud.

Arnoldus vindt in Moers (een stadje aan de westkant van de Rijn tegenover Duisburg) een nieuwe vrouw: Elisabeth Habicht. Zij trouwen daar in 1785.

Moers_1800

Er komen in Duisburg nog 3 kinderen ter wereld: Gerhard (1786), Catharina Gerdraud (1788) en Johann Friedrich (1791).

Vanaf de jaren ’90 vertrekken de oudste 4 jongens allen, als zij eenmaal volwassen zijn, naar Zaltbommel. Kunnen ze niet met hun stiefmoeder opschieten?
Ook Gerhard volgt hen in 1810.

Aankomst in Zaltbommel
Als eerste komt Willem aan. In 1793 wordt hij ingezworen als burger van Zaltbommel, terwijl oom Willem de Bie borg is. In het Burgerboek staat dit zo:

Willem 1793

Willem Groothof in civem receptus juravit solemniter, et solvit jura ad f 22-.-. die aanstonds gedistribueert zyn. En heeft Willem de Bie zig als borge geconstitueert. Actum 15 april 1793.
Willem Groothof in civem receptus juravit solemniter, et solvit jura ad f 22-.-. die aanstonds gedistribueert zyn. En heeft Willem de Bie zig als borge geconstitueert. Actum 15 april 1793.

In die jaren woedt er een oorlog tussen Frankrijk aan de ene kant en Oostenrijk en Pruisen aan de andere kant. In april 1795 wordt bij de Vrede van Basel een wapenstilstand gesloten tussen de Fransen en de Pruisen; er wordt een lijn getrokken door het tegenwoordige Duitsland, waarbij de Fransen beloven achter die grens te blijven. Duisburg ligt precies op die Demarcatie Linie.

Demarcations-Linie 1795
Demarcations-Linie 1795

Roerort (Ruhrort) in het midden, Duisburg ten zuiden aan de andere kant van de Ruhr. Ook Moeurs en Orsoy worden vermeld. De Demarcatie Linie is vaag in blauw en geel weergegeven.*
Die afgesproken vrede laat het vrije verkeer over de Rijn weer toe. In mei worden in Duisburg al boten met steenkool geladen voor Holland.

Trekken Johann en Heinrich nu noordwaarts? Nemen zij een postwagen, stappen ze aan boord van een beurtschip of gaan ze te voet? Met apostelpaarden, zei men in die tijd. Johann en Heinrich worden samen met Willem in 1798 vermeld in de ‘Lijst der telling van al de Gereformeerde zielen binnen Z.Boemel’. Ze wonen in bij A. de Bie, waarschijnlijk een broer van oom Wim.

Zielen in 1798 W+H+J

In 1802 komt ook broer Mattheis in de stad. Hij wordt opgenomen in de ‘Lijst van de leedematen der kerke van Zaltbommel’. Reist hij via Horssen onder Nijmegen? In 1805 trouwt hij met een meisje uit Horssen.

Mattheis 1802

Als laatste verschijnt (half)broer Gerhard in Zaltbommel. Hij komt voor in de burgerlijke stand die de Fransen in december 1810 laten opmaken ‘Etat de population de Mairie de Zalt Bommel’. Alle beroepen worden hierin in het Frans genoteerd. Gerhard woont bij broer Hendrik, die bakker is.

Gerrit 1810

Gerrit 1810-2

Ondanks de Franse tijd en de Franstalige beroepen, worden de voornamen van de Groothoffen in de burgerlijke stand vernederlandst. En keurig met dubbel ‘o’ en ‘f’ geschreven. De geboortedata zijn minder nauwkeurig.

Catharina Gerdraud
Ook Catharina Gerdraud komt naar Nederland, maar haar komen we tegen in Rotterdam. Nadat haar moeder Elisabeth Habicht in augustus 1811 in Duisburg is overleden, laat Catharina op 12 september 1811 bij een notaris in Rotterdam een acte opmaken, waarin zij zegt haar broeder Gerrit te repraesenteren (vertegenwoordigen) “in alle betrekkingen in het sterfhuis en omtrent de behuizing van haren nagelaten boedel…”.
De jongste broer Johann Friedrich wordt hier niet genoemd, waarschijnlijk leeft hij niet meer.

Gezin van Arnoldus Groothoff

I.1           Arnoldus GROOTHOFF, gedoopt op 03‑06‑1739 te Duisburg, overleden 1791‑1798.
Ondertrouwd (1) op 20‑07‑1766 te Duisburg, gehuwd voor de kerk op 27‑jarige leeftijd op 03‑08‑1766 te Duisburg met Catharina Gerdrutha EVERTS, geboren ca. 1738, overleden op 21‑12‑1783 te Duisburg.
Ondertrouwd (2) op 27‑02‑1785, gehuwd op 45‑jarige leeftijd op 13‑03‑1785 te Moers (Rheinland) met Elisabeth HABICHT, geboren ca. 1755, overleden op 29‑08‑1811 te Duisburg.

Uit het eerste huwelijk:

  1. Gerhard GROOTHOFF, geboren op 29‑10‑1766 te Duisburg, overleden op 30‑04‑1783 te Duisburg op 16‑jarige leeftijd.
  2. Wilhelm GROOTHOFF W1, tonnelier (1810), kuiper, geboren op 22‑01‑1770 te Duisburg, overleden op 05‑07‑1849 te Zaltbommel op 79‑jarige leeftijd.
  3. Heinrich GROOTHOFF H1, boulanger (1810), landbouwer, geboren op 21‑03‑1773 te Duisburg, overleden op 25‑12‑1850 te Zaltbommel op 77‑jarige leeftijd.
  4. Johann GROOTHOFF J1, boulanger (1810),bakker, geboren op 04‑02‑1776 te Duisburg, overleden op 25‑06‑1852 te Zaltbommel op 76‑jarige leeftijd.
  5. Mattheis GROOTHOFF M1, boucher (1810), spekslager, landbouwer, geboren op 19‑07‑1779 te Duisburg, gedoopt op 22‑07‑1779 te Duisburg, overleden op 16‑06‑1869 te Zaltbommel op 89‑jarige leeftijd.
  6. Catherina Gertrud GROOTHOFF, geboren op 20‑12‑1783 te Duisburg, overleden op 22‑12‑1783 te Duisburg, 2 dagen oud.

Uit het tweede huwelijk:

  1. Gerhard GROOTHOFF G1, garcon de boulanger (1810), schoenmaker, geboren op 19‑01‑1786 te Duisburg, overleden op 01‑01‑1829 te Zaltbommel op 42‑jarige leeftijd.
  2. Catharina Gerdraud GROOTHOFF, geboren op 31‑12‑1788 te Duisburg, overleden op 12‑09‑1860 te Rotterdam op 71‑jarige leeftijd.
  3. Johann Friedrich GROOTHOFF, geboren op 13‑11‑1791 te Duisburg, overleden voor 1811.

De afbeeldingen van de registratie in Zaltbommel zijn afkomstig uit het Regionaal Archief Rivierenland in Tiel.

*Zie de complete kaart in de Universiteitsbibliotheek Utrecht
Demarcations-Linie welche Kraft dem am 17. May 1795 zwischen Frankreich und Preussen geschlossenen Vergleich bestimmt : wie weit die Franzosen disseits des Rheins in Deutschland vordringen dürffen.

6 gedachtes over “Vijf stamhouders zakken de Rijn af

  1. Jan Tolboom

    Beste Volkert,

    Het is bijzonder om telkens je verslagen te lezen.
    Het geeft een goed inzicht in het zoeken en de lokale geschiedenis.
    De reden dat ik o.a. reageer is dat je iets zegt over Meurs en het feit dat je voorouders de Rijn afzakken.
    Ik ben nu bezig met een familie (drie broers) die oorspronkelijk uit Meurs komt en die ook ca. 1740 de Rijn afzakte naar het Westland.
    Ik heb nu twee keer in het stadsarchief van Meurs gezocht naar gegevens en ben veel te weten gekomen
    Weet jij iets meer over de manier van reizen in die tijd?

    Met vriendelijke groet,
    Jan Tolboom (je weet wel van de cursus van Lilian de Bruijn)

    Like

    1. Volkert

      Beste Jan,

      Dank voor je reactie.
      Begrijp ik dat je in Moers zelf geweest bent?
      Doop- en trouwboeken beschikbaar?

      Een mooi overzicht over personenvervoer heb ik (nog) niet gevonden. Er was veel scheepsverkeer, vooral op Dordrecht.
      http://www.dordtenazoeker.nl/
      Zoek met Duisburg of Keulen; levert stapelplichtige schepen op.

      Verder houd ik het op de diligence of postkoets, trekschuiten en de benenwagen.
      Onderstaand boek kan misschien helpen:
      Vries, Jan de, (1943-): Barges and capitalism : passenger transportation in the Dutch economy, 1632-1839 /
      http://aleph.library.uu.nl/F?func=direct&doc_number=000369295

      Succes, Volkert

      Like

      1. Jan Tolboom

        Beste Volkert,

        Natuurlijk duik ik verder in je literatuuraanwijzingen.
        In het stadsarchief van Moers zijn inderdaad de DTB-registers te raadplegen.

        met vriendelijke groet
        Jan

        Like

  2. Pingback: Hendrik, landbouwer – Groothoff

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s