Trui en Trui: een testament uit 1780

Voor mij ligt een handgeschreven papier, 3x gevouwen en met 4 lakzegels dichtgeplakt. De gaatjes en de restjes van het rode rijgdraad zijn nog zichtbaar.
Op de buitenkant uitleg over de inhoud van het ‘beslooten papier’: het is een testament ‘laatste off uijtterste Wille’.
“Voor ons onderschreeve Scheepenen compareerde Geertruijda van Saan Weduwe van Johannes Groothoff…”
Ondertekend 4 mei 1780 door de scheepenen D.J van den Steen en N. le Balleur.

P1100537

Ik ondergeschreeven Geertruijda van Saan, Weduwe van Johannes Groothoff woonende binnen Boemel, overdenkende de Seekerheijd des Doods en desselfs onseekere Uure, begeerende daarom van mijne tijdelijke Goederen te disponeeren…

 Zo begint dit testament, dat ik zie als (voorlopig) oerdocument van de familie Groothoff. Bijzonder is wel dat de erflater haar kinderen heeft overleefd en dat ook de belangrijkste erfgenaam kinderloos zal overlijden. Toch is er een uitgebreid ‘testamentair’ nageslacht, waarvan dit blog wil getuigen.

Nog even recapituleren. Op 17 oktober 1743 trouwde in Dordrecht de weduwnaar Johannes Groothoff, geboren te Duisburgh, met Geertruij van Saan, geboren te Orsouw. Het huwelijk werd op 3 november 1743 door ds. Buunt ingezegend. Het gezin kende veel verdriet: 1 kind kwam levenloos ter wereld, daarna werden er nog 3 meisjes geboren, maar zij stierven op jonge leeftijd.
In 1769 verhuisde het echtpaar Groothoff- van Saan naar Zaltbommel. Kennelijk om dichter bij (schoon)zuster Christina van der Ward – van Saan te gaan wonen, die eerder dat jaar weduwe was geworden. Johannes overleed in 1776, hij werd begraven op 8 augustus.

Een jaar later, in 1777, kwam er –vanuit Duisburg via Rotterdam- een nicht in Zaltbommel wonen en deze nicht Catharina Geertruij, dochter van Gerhardt (broer van Johannes), 32 jaar oud, trok bij haar tante in. De familieband met Duisburg is al die jaren in stand gebleven. Als tante Geertruij aanvoelt dat ze niet lang meer te leven heeft, laat ze in 1780 een testament opmaken.

Mantelzorg
Het moet een heel gepuzzel geweest zijn om alle familieleden correct in het testament vermeld te krijgen. Nicht Catharina Geertruij, meestal alleen Geertruij genoemd, was blijkbaar ook goed op de hoogte. Deze nicht werd de belangrijkste erfgenaam, daar zat wel een voorwaarde aan vast:

Assistentie 1780

Voor eerst: Aan mijne Nigt Geertruij Groothoff, dogter van mijn overleeden Mans broeder Gerrit Groothoff, een Somma van duijzend ses honderd Guldens ad Twintig stuijvers Hollands het stuk, Vrijgeld, onder deese expressen mits en conditie, dat deselve mijne Nigt, mijn Leeven lang geduurende bij mij zal moeten blijven woonen, en mij alle moogelijke hulp en adsistentien toebrengen, gelijk tot heeden gedaan heeft.

Deze 18e eeuwse vorm van ‘mantelzorg’ heeft kort geduurd, want in 1782 overleed Geertruij van Saan (begraven op 18 september). Catharina Geertruij was in datzelfde jaar getrouwd met Willem de Bie  (25 mei 1782 was de ondertrouw, het huwelijk werd op 16 juni ingezegend), zij is dan al 37 jaar. Er zijn geen kinderen bekend uit dit huwelijk. Willem werd begraven op 9 mei 1801 in Zaltbommel. Catharina Geertruij overleed daar op 19 februari 1823, om 12 uur ’s middags, 77 jaar oud.
Is zij de laatste Groothoff in Zaltbommel? Nee, in 1823 wonen er inmiddels wel 40(!) Groothoffen, maar daarover later meer.

Wat lezen we verder in het testament? Na het legaat van 1600 guldens [volgens de IISG calculater staat dat voor een koopkracht van ruim 15.000 euro] voor Geertruij krijgt een mij onbekend echtpaar 300 guldens toegezegd en de Executeurs Testamentair, ieder 150 guldens voor ‘haare moeijten in deesen te doen’ als ‘verschotten, reijskosten, als anders’. Er werd blijkbaar al voorzien dat er een reis naar Duisburg aan vast zat.
Ook neef Matthijs (zoon van Gerrit, dus broer van Catharina Geertruij) krijgt een prolegaat van 200 guldens. Zit hij in geldnood of heeft hij zich verdienstelijk gemaakt voor tante?

Erffgenaamen
Daarna worden pas de erfgenamen aangewezen, in drie ‘staken’, een broer van haar man, een schoonzuster en de neven en nichten van een andere broer. Waarschijnlijk zijn een 3e broer, Rutger, en de oudste zuster, Anna Gertraud, uit beeld of jong gestorven.

Voort verklare ik, Testatrice, in alle mijn verdere na te laten gereede en ongereede goederen, Actien en Credieten, waar en op wat plaatsen geleegen en uijstaande moogen sijn… (waaronder ook nog een obligatie van 2999 guldens en een bedrag van 350 guldens via haar zuster betaald, blijkbaar als lening)… tot mijne universele Erffgenaamen te noemen en te stellen gelijk ik noeme en stelle bij deesen, mijn overleeden mans broeder en aangehuuwd suster mitsgaders neeven en nigten Staakgewijze namentlijk:

 Voor ieder een evenredig deel (‘staak’)

  1. Willem Groothoff broeder van mijn overleeden man, woonende te Duissere (bij Duisburg) …
  2. De Weduwe van Arnoldus Groothoff woonagtig te Rotterdam… 
  1. Anna Sophia, Arnoldus, Dirk en Matthijs Groothoff, kinderen van Gerrit Groothoff, voor een Staak off in cas (geval) van vooroverlijden van een off meer van die allen de Langstleevende van hun en haare Zuster Geertruij Groothoff, hier voorgemeld…

 …In waarheijdt oirconde heb ik deese eijgenhandig onderteekend binnen Boemel deesen vierden Maij 1700 Taghentig.

Handtekening Geertruijda van Saan

Deze akte (185/1293) wordt bewaard in het Regionaal Archief Rivierenland in Tiel en werd pas in 2005 voor het eerst geopend. Ik ga ervan uit, dat het testament in tweevoud is opgemaakt en dat het in bewaring gegeven exemplaar niet nodig was bij de uitvoering van het testament.

Werd door deze erfenis Catharina Geertruij als de suikertante van de familie gezien? Feit is dat de 5 zonen en 1 dochter van haar broer Arnoldus tussen 1793 en 1810 allen in Zaltbommel bij familie De Bie Groothoff aanklopten.

Gezin van Dirich (Dirk) GROOTHOFF

I.1        Dirich (Dirk) GROOTHOFF, geboren ca. 1678, overleden voor 1737.
Gehuwd voor de kerk ca 1698 te Duisburg met Jenneke Wiebes, geboren ca. 1677, overleden na 1737.

Uit dit huwelijk:

  1. Anna Gertraud GROOTHOFF, gedoopt op 22‑09‑1700 te Duisburg.
  2. Gerhardt GROOTHOFF, gedoopt op 31‑10‑1703 te Duisburg, overleden voor 1780. Gehuwd voor de kerk op 26‑jarige leeftijd op 12‑03‑1730 te Duisburg met Anna Catharina POPPEN, overleden na 1755
  3. Johannes (Jan) GROOTHOFF, (meester)kleermaker, gedoopt op 06‑10‑1706 te Duisburg, begraven op 08‑08‑1776 te Zaltbommel.
    Gehuwd (1) op 30‑jarige leeftijd op 02‑05‑1737 te Dordrecht, gehuwd voor de kerk op 19‑05‑1737 te Dordrecht met Maria KLOP, geboren te Ha(a)ften, begraven op 17‑09‑1738 te Dordrecht.
    Gehuwd (2) op 37‑jarige leeftijd op 17‑10‑1743 te Dordrecht, gehuwd voor de kerk op 03‑11‑1743 te Dordrecht met Geertruij van SAAN (van ZANEN), begraven op 18‑09‑1782 te Zaltbommel.
  4. Rutger GROOTHOFF, gedoopt op 07‑02‑1709 te Duisburg.
  5. Willem GROOTHOFF, gedoopt op 27‑03‑1714 te Duisburg, overleden na 1780. Gehuwd voor de kerk op 21‑jarige leeftijd op 26‑06‑1735 te Duisburg met Catharina ROS(s)ENDAHL.
  6. Arndt (Aernout, Arnoldus) GROOTHOFF, gedoopt op 28‑07‑1716 te Duisburg, overleden op 09‑01‑1759 te Rotterdam op 42‑jarige leeftijd. Ondertrouwd op 19‑04‑1750 te Rotterdam, gehuwd voor de kerk op 33‑jarige leeftijd op 03‑05‑1750 te Rotterdam met Martijntje GOUDRIAAN, geboren te Gouderak, overleden na 1780.

Gezin van Gerhardt GROOTHOFF

Uit dit huwelijk:

  1. Dirich (Dirk) GROOTHOFF, gedoopt op 17‑08‑1730 te Duisburg, overleden na 1780.
  2. Matthäus (Matthijs) GROOTHOFF, gedoopt op 11‑11‑1733 te Duisburg, overleden na 1780.
  3. Johannes WilhelmGROOTHOFF, gedoopt op 30‑03‑1736 te Duisburg (al overleden in 1780?)
  4. Arnoldus GROOTHOFF, gedoopt op 03‑06‑1739 te Duisburg, overleden na 1791.
  5. Anna Sophia GROOTHOFF, gedoopt op 14‑02‑1742 te Duisburg, overleden op 09‑12‑1808 te Rotterdam op 66‑jarige leeftijd.
  6. Catharina Gertrud (Geertruij) GROOTHOFF, geboren op 10‑03‑1745 te Duisburg, overleden op 19‑02‑1823 te Zaltbommel op 77‑jarige leeftijd.
    Ondertrouwd op 25‑05‑1782, gehuwd op 37‑jarige leeftijd op 16‑06‑1782 te Zaltbommel met Willem de BIE, begraven op 09‑05‑1801 te Zaltbommel.

Erfgenamen in rood, andere verwanten genoemd in het testament groen gekleurd.

Dit verhaal heb ik eerder gebruikt in een bijdrage voor het tijdschrift Tussen de Voorn en Loevestein, 43(2007) nr. 131, p.4-5, “Mantelzorg in de 18e eeuw”.

Een meesterkleermaker uit Dordrecht

De Groothoff-clan heeft zijn roots in Duisburg. De eerste Groothoff die in Zaltbommel wordt vermeld, komt echter uit Dordrecht.  Namelijk Johannes Groothof , die wordt ingeschreven in het Lidmatenregister van de kerk van Zaltbommel.

Lijst van de Ledematen Zalt-Boemel

Onder de letter J staat zijn naam met attestatie (een kerkelijke overschrijving) uit Dordrecht:Johannes Groothof Z'bommel 1769

Hoe zit dat nu?

Het antwoord vond ik in Duisburg: Johannes is een Duisburger. In ieder geval vond ik zijn doop vermeld in het doopboek van de Salvatorgemeinde in Duisburg: 6 october 1706. Zijn vader is Diederig Grootthoft en moeder: Anna (zonder achternaam). Ik vond 6 dopelingen uit dat gezin: Anna Gertraud, Gerhardt, Johannes, Rutger, Willem en Arndt. Iedere keer worden de namen van de ouders anders geschreven:
Diederig als: Derich, Diderich, Dirich, Diederich
Anna: Entgen, Engel, Enniken, Entgens (en veel later als Jenneke).
Grootthoft: Grothoff, Groothof, up den Grotenhof.
Anna heeft bij de andere kinderen wel een achternaam: Wiebuss, Weibuss, Wiebes, Wiebel.

Als bron beschikken we voor die tijd vaak alleen over DTB-boeken: doop-, trouw- en begraafboeken. Het handgeschreven Gotisch Duits (in het Stadsarchief van Duisburg) is lastig te ontcijferen; soms zijn de namen fonetisch opgeschreven, in een ander geval gebruikt men de roepnaam dan weer een officiële naam. De kerkenraadsnotulen vermelden de catechisanten die openbare belijdenis afleggen.

Anna doet belijdenis op 30 maart 1695 als Enniken Wibes (ook te lezen als Wibers)
…”Ihres Glaubens Bekenntnis haben abgelegt und nächts Erinnerung haben Freiheit zum heiligen Abendmahl zu gehehen…”

Ik vond echter geen Dirk Groothoff.

Omdat op 16 maart 1698 Entgens Wiebel trouwt met Derich vom Kloster en er vanaf september 1700 zes kinderen worden gedoopt van ‘Entgen’ en ‘Derich’, vermoed ik dat Dirk Klooster dezelfde is als Diederig Grootthoft. Heeft hij zich vanaf die tijd de achternaam Groothoff aangemeten? Misschien woonden ze wel “up den Grotenhof”?
Deze Diederig deed op 18 april 1696 belijdenis als: Diderich von den Closter.

Terug naar Johannes

Groothoofd met de blogger
Groothoofd met blogger Groothoff

In het Regionaal Archief in Dordrecht komt de naam Groothoff een paar keer voor. In september 1721 werd een Jan op den Groot Hoft in het kerkboek van Dordrecht ingeschreven. Onze Johannes is dan amper 15 jaar. Kan deze Jan onze Johannes zijn?
De schrijfwijze Groothooft komt vaker voor. Dit valt goed te verklaren, omdat er in Dordrecht een prachtige kade is: het Groothoofd.

Op donderdag de 3e mei 1737 wordt het huwelijk van Jan Groothooft en Maria Klop ingeschreven.

Jan Groothooft en Maria Klop huw 1737

Jongman van Doesburgh, een veel voorkomende verschrijving. Belangrijk is ook de vermelding van Jenneken Wiebes, zijn moeder, die schriftelijk toestemming heeft gegeven. Zij is dan weduwe van Dirk Groothooft. Deze Jan moet onze Johannes zijn! Johannes woont in de Nieuwe Kerkstraat, vlak bij de grote kerk.
Al op 17 september 1738 moet Jan Groothoff (dan al in de Gravenstraat) zijn huijsvrouw Marija Klop begraven; zij laat geen kinderen na, aldus het begraafboek.

Op 17 oktober 1743 treedt Jan (nu Johannes) voor de 2e keer in het huwelijk; met Geertruij van Saan, afkomstig uit Orsou. Orsoy is een garnizoensstadje aan de Rijn, iets ten noorden van Duisburg, in de 17e eeuw lag hier een Hollands garnizoen. Haar zuster Stijntje is getuige, …geassisteerd met… Geertruij woonde bij het Groothoofd. Er worden 3 meisjes geboren; helaas sterven ze alle 3 op jonge leeftijd.

Gravenstraat

Johannes (Jan) is (meester)kleermaker en blijkbaar gaan de zaken goed: hij koopt het huis in de Gravenstraat in 1749 en laat er in 1755 een verdieping opbouwen. De Gravenstraat is een kleine straat tussen de Wijnstraat en de Aardappelmarkt, niet ver van het Groothoofd.

In 1769 vertrekt het echtpaar met attestatie naar Zaltboemel.

Waarom Zaltbommel? De enige reden die ik gevonden heb is de zus van Geertruij, Stijntje van Saan. Zij woont in Zaltbommel, althans op 12 mei 1759 gaat zij daar in ondertrouw met Jurrian van der Ward, weduwnaar van Pietronella van Allen. Christina, zoals Stijntje officieel heet, is geboortig van Orsou; 31 mei trouwen ze. Tien jaar later op 15 april 1769 wordt Captijn van der Wart begraven. Vraagt Christina aan haar zus om bij haar in Zaltbommel te komen wonen?
In september van dat jaar worden Johannes en Geertruij als lidmaat ingeschreven van de Kerke van Zalt-Boemel.

Nu kan hier de geschiedenis beginnen.

1e Generatie

I.1        Dirich (Dirk) GROOTHOFF, geboren ca. 1678, overleden voor 1737.
Gehuwd voor de kerk op 16‑03‑1698 te Duisburg (als Derich vom Kloster en Entgens Wiebel) met Jenneke Wiebes, geboren ca. 1677, overleden na 1737.

Uit dit huwelijk:

  1. Anna Gertraud GROOTHOFF, gedoopt op 22‑09‑1700 te Duisburg (op 5 april 1719 doet Gertrudh Grothofts belijdenis).
  2. Gerhardt GROOTHOFF, gedoopt op 31‑10‑1703 te Duisburg, overleden voor 1780. Gehuwd voor de kerk op 26‑jarige leeftijd op 12‑03‑1730 te Duisburg met Anna Catharina POPPEN, overleden na 1755.
  1. Johannes (Jan) GROOTHOFF, (meester)kleermaker, gedoopt op 06‑10‑1706 te Duisburg, begraven op 08‑08‑1776 te Zaltbommel op 69‑jarige leeftijd, wordt 30 september 1721 als lidmaat ingeschreven te Dordrecht komende van (Roon?) onder de naam Groot Hoft; bij zijn huwelijk in 1737 is Jan Groothooft, Jongman van Doesburgh; bij zijn huwelijk in 1743 is Johannes Groothoff gebooren te Duisburgh; woont bij de Nieuwekerkstraat (1737); van 1738‑1769 in de Gravestraat; vertrekt 20 augustus 1769 naar Bommel.
    Gehuwd (1) op 30‑jarige leeftijd op 02‑05‑1737 te Dordrecht, gehuwd voor de kerk op 19‑05‑1737 te Dordrecht, met Maria KLOP, geboren te Ha(a)ften, begraven op 17‑09‑1738 te Dordrecht. Gehuwd (2) op 37‑jarige leeftijd op 17‑10‑1743 te Dordrecht, gehuwd voor de kerk op 03‑11‑1743 te Dordrecht, met Geertruij (Geesken, 1769) van SAAN (van ZANEN), geboren te Orsou, begraven op 18‑09‑1782 te Zaltbommel, volgens het trouwboek “geassisteerd met haar suster Stijntje [Christina] van Saan”.
  1. Rutger GROOTHOFF, gedoopt op 07‑02‑1709 te Duisburg, vader en moeder: Dirch up den Grotenhof und Engel up den Grotenhof.
  2. Willem GROOTHOFF, gedoopt op 27‑03‑1714 te Duisburg, overleden na 1780. Gehuwd voor de kerk op 21‑jarige leeftijd op 26‑06‑1735 te Duisburg met Catharina ROS(s)ENDAHL.
  1. Arndt (Aernout, Arnoldus) GROOTHOFF, gedoopt op 28‑07‑1716 te Duisburg, overleden op 09‑01‑1759 te Rotterdam op 42‑jarige leeftijd, een Arndt (uit Duissern) doet 1736 belijdenis te Duisburg; woont vanaf ca 1745 te Rotterdam. Ondertrouwd op 19‑04‑1750 te Rotterdam, gehuwd voor de kerk op 33‑jarige leeftijd op 03‑05‑1750 te Rotterdam met Martijntje GOUDRIAAN, geboren te Gouderak, overleden na 1780.